De Nieuwe Rijnkrant

Nieuws en Commentaar

Avondrood der Ex-Marxisten

leave a comment »

Het lijkt bevorderlijk voor de leesbaarheid van het werk evenals het politieke oordeel van een auteur om òfwel een Marxist te zijn en dit te blijven, òfwel er nooit een te worden: ex-Marxisten zijn het slechtste van beide werelden. Waardoor wordt het cliché en rigide wereldbeeld van de ex-Marxist bepaald? Door zijn eigen overweldigende superioriteitsgevoel. De ex-Marxist meent dat hij het geweten van de wereld is, omdat hij een pact met de Duivel heeft gesloten en deze ook weer verbroken heeft, en daarom diens listen en lagen kent. Maar sterker nog, zijn grootheitswaanzin vereist dat hij altijd moet aannemen dat toen hij een Marxist was, iedereen een Marxist had moeten zijn en het ‘vanzelfsprekend’ was om dat te zijn, en dat toen hij het Marxisme achter zich liet, iedereen het achter zich had moeten laten, en het crimineel is om dat voorbeeld niet gevolgd te hebben. Zijn eigen intellectuele koers was niet alleen de beste, maar ook de enige intellectueel mogelijke, en iedereen die het niet gevolgd heeft is ofwel slecht ofwel bedrogen – een feilen dat het best door middel van amateur-psychoanalyse op de betreffende persoon kan worden aangetoond.

Een goed voorbeeld van dit fenomeen kan worden gevonden in de persoon van de beroemde historicus Tony Judt, die een duidelijke (en terechte) bewondering heeft voor grote Communistische historicus en landgenoot Eric Hobsbawm, maar toch maar niet begrijpen kan waarom iemand die zo duidelijk competent is niet ook een ex-Marxist is geworden. Daarom besteedt Judt het leeuwendeel van zijn artikel in de New York Review of Books aan het analyseren van welke verborgen waanzin Hobsbawm er toe drijft om niet het Licht te erkennen van het ex-Marxisme, ongeveer zoals katholieken vroeger poogden uit te vinden van welke duivels de ongelovigen bezeten waren.1 Niets is dan ook komischer dan wanneer Judt opmerkt, verwijzend naar Hobsbawm’s duidelijke weerzin tegen de pretenties van de professionele ex-Marxisten (“er zijn bepaalde clubs waarvan ik geen lid zou willen zijn”), dat die laatste door deze positie te nemen “zich provincialiseert”. Werkelijk! Niets is natuurlijker ‘provincialer’ dan het Communisme, dat al 150 jaar lang actief is en mensen heeft geïnspireerd en revoluties teweeg heeft gebracht van Cuba tot China en van Ethiopië tot Rusland, ten goede of ten kwade. Wij moeten dan maar aannemen dat het arrogante maar inhoudsloze ex-Marxistische liberalisme van Tony Judt c.s. het toppunt is van internationale prestige. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Judt zelf in zijn essaybundel Reappraisals2 niets anders kan doen dan zich verbluft afvragen waarom de Amerikanen toch niet een vriendelijker buitenlands beleid voeren en waarom zulke dappere anti-Communistische strijders als Adam Michnik ‘ineens’ reactionare oorlogsophitsers geworden zijn.

Belangrijker nog is echter het enorme vermogen tot hypocrisie dat de ex-Marxist vergund wordt wanneer hij eenmaal zichzelf op dit intellectuele voetstuk heeft geplaatst. Hij beschuldigt de Marxisten van ideologisch denken, omdat zij nooit zouden twijfelen, hetgeen tenslotte sinds Descartes de hoogste waarde van de intellectueel is. Maar als een Marxist dan twijfelt, dan is het ineens een indicatie van de futiliteit en onjuistheid van de hele onderneming van begin af aan. Bovendien twijfelt de ex-Marxist zelf nog minder aan zichzelf dan de gemiddelde gelovige doet, en beschikt over het fanatisme van de (recent) bekeerde, op basis van het onfeilbare oordeel dat ex-Marxisme wordt geacht te leveren. Het beste voorbeeld hiervan is Sidney Hook, die zo trots was op zijn onafhankelijkheid van geest, zijn pragmatisme, en zijn toewijding aan de democratische dialoog en vele zulke liberale goede wensen meer; maar niets van dit alles weerhield deze professionele ex-Marxist ervan om een wet te steunen die alle Communisten zou verbieden een onderwijsbaan te verkrijgen waar dan ook in de Verenigde Staten. En dit van de auteur die het als zijn “eerste regel van democratisch discours” beschouwde dat “niets en niemand immuun is tegen kritiek”!

Het is waarachtig niet dat het Marxisme veel te vrezen heeft van ‘afvalligen’ van deze soort – zij tonen hun eigen politieke onvermogen door de grote verwarring in hun rangen die ontstond toen het oorlogsavontuur van de Anglo-Amerikaanse coalitie in Irak onder hoon instortte. Een grote hoeveelheid van deze gerespecteerde ex-Marxistische denkers, die de ‘Republiek der Letteren’ vormen waar Judt zo graag een beroep op doet (waarachtig een republiek die minder gekozen en minder constitutioneel is dan enig Romeins aristocraat van had kunnen dromen), steunden die oorlog, aangezien zij hun slechte redenen om Marxist te zijn hebben ingeruild voor even slechte redenen om liberaal te zijn. Daarom is hun bluf de laatste tijd opmerkelijk minder waarneembaar, aangezien het moeilijk is anderen te overtuigen van de werkelijkheid van je kleed van Morele Autoriteit wanneer honderdduizenden wereldwijd omwille ervan sterven, nota bene precies datgene dat de ex-Marxisten de politieke praktijk waar zij ooit deel van uitmaakten verwijten. Zo een mantel is inderdaad al te dun en doorzichtig in de stormen die nu razen. Het is veelzeggend dat de huidige generatie van ex-Marxisten, in wezen de tweede generatie van die soort, zo mogelijk nog cynischer en oorlogszuchtiger zijn dan hun voorgangers die opgroeiden in de ijzige atmosfeer van de Koude Oorlog – Richard Rorty, een zoon van een dergelijke ex-Marxist, heeft tenminste de eerlijkheid toe te geven dat hij met instemming de CIA tijdens de Koude Oorlog steunde, in tegenstelling tot de huidige schare van schijnheilige leunstoelmoralisten. Men is dan ook geneigd te zeggen met de Evangelist: Wee u, gij Schriftgeleerden en Farizeën, gij geveinsden, want gij omreist zee en land, om een geloofsgenoot te maken, en als hij het geworden is, zo maakt gij hem een kind der helle, tweemaal meer dan gij zijt.3

1.Tony Judt, “Eric Hobsbawm and the Romance of Communism”, in: New York Review of Books (November 20, 2003).->
2.Tony Judt, Reappraisals: Reflections on the Forgotten Twentieth Century (New York, NY 2009).->
3.Mattheüs 23:15->

Written by Matthijs Krul

mei 30, 2009 bij 15:42

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: